Uncategorized

Χρονολογίες ανοικοδόμησης και ονόματα κτητόρων των ναών των Σπετσών από έγγραφα του Ιστορικού Αρχείου Σπετσών

Στο νησί των Σπετσών υπάρχουν, όπως στα περισσότερα Ελληνικά νησιά πάρα πολλές  Εκκλησιές που οικοδομήθηκαν κατά  τη διάρκεια της ιστορικής διαδρομής του και διαφέρουν μεταξύ τους όχι μόνον ως προς μέγεθος, το ρυθμό και τον πλούτο που φαίνεται από τα υλικά της κατασκευής και το διάκοσμό τους, αλλά και  ως προς ρόλο που έπαιξαν, αφού άλλες απ΄ αυτές ήταν κάποτε ενοριακοί ναοί, ενώ άλλες υπήρξαν ανέκαθεν εξωκλήσια ή παρεκκλήσια κι άλλες στην πορεία του χρόνου μετατράπηκαν από ενοριακές σε παρεκκλήσια και αντίστροφα και κάποιες υπήρξαν Δημοτικοί Ναοί..

 

Σχετικά με τη γνώση της ιστορίας των Εκκλησιών των Σπετσών.

Μια σημαντική  προσπάθεια διερεύνησης και καταγραφής της ιστορίας των Σπετσιώτικων Εκκλησιών, έγινε από το Σπετσιώτη Ακαδημαϊκό , Βυζαντινολόγο και ιδρυτή του Βυζαντινού Μουσείου των Αθηνών, Γεώργιο Σωτηρίου, που τον Αύγουστο του 1937  έκανε ανασκαφές σε δυο σημεία της Ανατολικής πλευράς του νησιούΤα αποτελέσματά τους δημοσιεύτηκαν στα πρακτικά της Αρχαιολογικής Εταιρείας του 1937 και 1938.Στις νέες ανασκαφές που έκανε τρία χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1940 αποκάλυψε μια παλαιοχριστιανική βασιλική επαρχιακού τύπου στην περιοχή του λιμανιού, κοντά στον Άγιο Δημήτριο, και μια άλλη που είναι θαμμένη στα θεμέλια της Ευαγγελίστριας στην περιοχή του παλιού λιμανιού επίσης.

Εκτός των επισήμων επιστημονικών ανακοινώσεων  των πορισμάτων της έρευνάς του για τις σπετσιώτικες εκκλησίες, ο καθηγητής Γ. Σωτηρίου, έχει συντάξει και σύντομα κείμενα με την ιστορία της κάθε Εκκλησίας, με σκοπό να  αποτελούν οδηγούς για τους επισκέπτες.

Το 2003, εκδόθηκε από τον πολιτιστικό σύλλογο Σπετσών η μελέτη του Ανδρέα Κουμπή «Οι παλιές εκκλησίες των Σπετσών, κτήτορες και εφημέριοι», που φωτίζει αρκετά  την ιστορία  των εκκλησιών κυρίως του Καστελιού και του Αγίου Νικολάου, και των εφημερίων που υπηρέτησαν στις ενορίες των Σπετσών.

Τα έγγραφα που για πρώτη φορά παρουσιάζουμεεδώ,προσθέτουν σημαντικές πληροφορίες στην έρευνα  για τις Εκκλησίες και τους εφημερίους των Σπετσών, αφού  ουσιαστικά λύνουν το μυστήριο του πότε οικοδομήθηκε ο κάθε Ναός των Σπετσών.

Εκτός αυτού για πρώτη φορά έχουμε μαρτυρία για τα ονόματα των κτητόρων  κάποιων Ναών και κυρίως του Ναού του Αγίου Νικολάου.

Τα έγγραφα αυτά ανήκουν στο Ιστορικό Αρχείο Σπετσών.

 

Α. Το έγγραφο του 1856. 

Το πρώτο αυτό έγγραφο του 1856 στην πρόσθια σελίδα περιέχει την έντυπη εγκύκλιο του Υπουργείου Εσωτερικών, με αριθμό 39 και ημερομηνία 4 Απριλίου 1856, «προς τους Νομάρχας του Κράτους, περί της ακριβούς συντάξεως των πινάκων  των γεννήσεων και αποβιώσεων».

Στην εγκύκλιο αυτή αναφέρεται, πως ο πληθυσμός της χώρας,  ενώ φυσιολογικά  και κάτω από ομαλές συνθήκες θα έπρεπε να αυξάνει, παρατηρείται ότι μειώνεται σε πολλές περιοχές, πράγμα που φαίνεται μέσα από τους τριμηνιαίους πίνακες γεννήσεων κλπ. που υποβάλλονται. Για να μη παρατηρούνται λοιπόν λάθη στη σύνταξη των πινάκων αυτών από ολιγωρία και απροσεξία, προτείνονται κάποια  μέτρα κι ένα από αυτά είναι να προμηθεύσουν οι κατά τόπους Νομάρχες  ειδικά βιβλία στους εφημερίους ιερείς, ώστε  να συμπληρώνουν σ’ αυτά τους σχετικούς πίνακες.

Για το σκοπό αυτό λοιπόν, ζητείται από τους Νομάρχες να υποβάλλουν ακριβή πίνακα των εφημερίων της περιοχής, ώστε να ξέρει το Υπουργείο πόσα βιβλία απαιτούνται.

Με αφορμή λοιπόν την ανάγκη προμήθειας ειδικών βιβλίων στους εφημερίους-ιερείς των Σπετσών, για τη συμπλήρωση πινάκων με δημογραφικά στοιχεία, ιερέων, συμπληρώνεται και στέλλεται το 1856 από το Δήμο Σπετσών προς το Βασιλικό Επαρχείο ο πίνακας των εφημερίων ιερέων των Σπετσών.

Έτσι, στην  πίσω σελίδα της εγκυκλίου, υπάρχει ο κατάλογος των εφημερίων ιερέων των Σπετσών, που τον υποβάλλει  στο Β. Επαρχείο Σπετσών και Ερμιονίδος ο Δημαρχικός Πάρεδρος Αδριανός Σάντος.

 

Προς το Β. Επαρχείον  Σπετσών και Ερμιονίδος

Αριθ. Πρωτ.  322                        

Δ 224

Την 21 Απριλίου 1856

Σπέτσες

                                        Περί υποβολής  πίνακος των κατά τον Δήμον Σπετσών  εφημερίων ιερέων.

Συμφώνως με την έννοιαν του ογδόου παραγράφου της υπ΄αριθ 39 της από 4 του ισταμένου Μηνός εγκυκλίου διαταγής του υπουργείου των εσωτερικών , Σας διευθύνομεν , Κύριε Έπαρχε Συνημμένως πίνακα των υπαρχόντων εις τον Δήμον μας  εφημερίων ιερέων διά τα περαιτέρω.

 

Ευπυθέστατος

Ο Δημαρχικός Πάρεδρος

Αδριανός Σάντος.

  Όνομα και επώνυμο ιερέως Ενορία αυτού
1. Δαμασκηνός Γεωργίου Άγιος Νικόλαος
2. Γεώργιος Μανούσος Αναλήψεως
3. Κωνσταντίνος Μανούσος Αναλήψεως
4. Λάζαρος Καλλισκάλας Αναλήψεως
5. Μάξιμος Αρχιμανδρίτης Άγιος Ελευθέριος
6. Ηλίας Μ. Αλεξίου Εισοδίων
7. Βασίλειος Ρούσσης Άγιος Θεοδόσιος
8. Γεώργιος Ρώτας Υπαπαντής
9. Γερμανός Τηλεφάνης Άγιος Ανδρέας
10. Προκόπιος Τριανταφυλλίδης Ευαγγελισμός
11. Ιωάννης Θεοχάρης Άγιος Σπυρίδων
12. Ιωάννης Καλούδης Άγιος Ιωάννης Θεολόγος
13. Νικόλας παπά Θεοδώρου Άγιος Αντώνιος
14. Ιωάννης Δ. Μάσταλος Άγιοι Απόστολοι
15. Πέτρος Τραϊφόρος Του Τιμίου Προδρόμου
16. Ιωακείμ Ιερομόναχος Αγίας Τριάδος
17. Μιχαήλ Αλεξίου Ταξιαρχών
18. Ιωαννής Π. Καλοχρήστος Κοιμήσεως
19. Σωτήριος Τραϊφόρος Μεταμορφώσεως
20. Σωτήριος Πρωτόπαππας Της Θεοτόκου η Γέννησις

 

Α1.  Οι νέες πληροφορίες που μας δίνει ο παραπάνω πίνακας των ιερέων του 1856.

Κατά την έρευνα του π. Ανδρέα Κουμπή, που αναφέραμε πριν, το 1860 λειτούργησαν στο νησί 16 ενορίες.

Από τον παραπάνω πίνακα του 1856 (τέσσερα χρόνια πριν από το 1860) βλέπουμε πως  υπήρχαν επιπλέον και οι ενορίες «της  Θεοτόκου η γέννησις», δηλαδή η Αρμάτα, και «ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος». Αυτές οι δυο εκκλησίες έχουν μεταξύ τους το κοινό, πως ανήκουν στην οικογένεια Κούτση.

Εφόσον  οι πληροφορίες του εγγράφου αυτού είναι αξιόπιστες, διαπιστώνουμε πως μεταξύ των ετών 1856 και 1860, οι δυο Εκκλησιές της οικογενείας Κούτση μετατράπηκαν από ενοριακοί ναοί σε  εξωκκλήσι ή παρεκκλήσι αντίστοιχα.

Το γεγονός πως κάποια σπετσιώτικη εκκλησία λειτουργούσε ως ενορία, δε σήμαινε πως δεν ήταν ιδιωτική. Οι περισσότεροι ενοριακοί ναοί ήταν ιδιόκτητοι και ανήκαν είτε  στην οικογένεια του ιερέα ( χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Ναού της Αναλήψεως  που ανήκε στην ιερατική οικογένεια  Μανούσου), είτε σε κάποια άλλη οικογένεια.

 Στον  πίνακα αυτόν ένα σημείο που μας προβληματίζει επίσης είναι η περίπτωση του εφημερίου της Υπαπαντής, καθότι  στο έγγραφο  αναφέρεται ως εφημέριος ο Γεώργιος Ρώτας, ενώ  σε  άλλα έγγραφα της εποχής φέρεται ως εφημέριος της Υπαπαντής ο Αναγνώστης Αλεποχωρίτης.

 

Β. Το έγγραφο του 1874.

Το δεύτερο έγγραφο του 1874 περιέχει  δύο πίνακες.

Ο πρώτος πίνακας  περιλαμβάνει:

  • Τις ενορίες της νήσου των Σπετσών.
  • Τις χρονολογίες ανοικοδόμησης του κάθε Ναού.
  • Τον αριθμό των οικογενειών που έχει η κάθε μια.
  • Τους εφημερίους, με τη χρονολογία της χειροτονίαςτου καθενός, τον τόπο της καταγωγής του και τη χρονολογία από την οποία εφημερεύει.  

Ο δεύτερος πίνακας περιλαμβάνει τα παρεκκλήσια και τα εξωκκλήσια των  Σπετσών.

Οι  πληροφορίες που μας δίνουν και οι δυο πίνακες είναι μοναδικές και πολύτιμες και μεταξύ των άλλων μας απαντούν στα βασικά ερωτήματα για το πότε κι από ποιον οικοδομήθηκε ο κάθε Ναός των Σπετσών. Για πρώτη φορά έχουμε γραπτή μαρτυρία για το έτος ανοικοδόμησης του Ναού Αγίου Νικολάου και για τον κτήτορα του: Οικοδομήθηκε το 1738 από τον Λάμπρο Λάμπρου. Για πρώτη φορά επίσης επιβεβαιώνεται μέσα από γραπτή μαρτυρία, αυτό που έχει διασωθεί ως προφορική παράδοση, ότι ο Ναός της Γεννήσεως  του τιμίου Προδρόμου οικοδομήθηκε από τη Μπουμπουλίνα και μάλιστα μας δίνεται και ως χρονολογία ανοικοδόμησής του το 1822.

Μας δίνονται επίσης οι ακριβείς χρονολογίες ανοικοδόμησης των εκκλησιών του Καστελλιού και τα ονόματα των κτητόρων,. Το 1745 οικοδομήθηκε ο Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου από τον Μ. Σακελλαρίου, το 1750 ο Ναός των Ταξιαρχών από τον Μ. Οικονόμου και το 1791 ο Ναός της Αγίας Τριάδος από τον Εμμανουήλ Οικονόμου.

Παρατηρούμε, σε σχέση με το προηγούμενο έγγραφο του 1856 μια εξέλιξη, ώστε ο Ναός του Γεννεσίου της Θεοτόκου που στον πίνακα του 1856  φέρεται ως ενοριακός, εδώ συμπεριλαμβάνεται στα εξωκκλήσια και ο ναός του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου που επίσης στον πίνακα του 1856  φέρεται ως ενοριακός, συμπεριλαμβάνεται στα παρεκκλήσια.

Βλέπουμε επίσης τις δυο εκκλησίες της ζωοδόχου Πηγής, να ονομάζονται της «Ελώνης», όπως ο αντίστοιχος ναός της Παναγίας στην Κυνουρία. Φαίνεται πως από παλιά καθιερώθηκε αυτή η ονομασία, και δεν είναι νεότερη.

Ακόμη αξιοσημείωτο είναι πως αναφέρεται στη Σπετσοπούλα Ναός του Νικολάου νεομάρτυρος.

Ακόμη αξιοπρόσεκτο είναι πως αναφέρεται μόνον ένας Ναός Αγίων Αναργύρων. Έτσι επιβεβαιώνεται πως ο δεύτερος ναός που βρίσκεται  σε μικρή απόσταση από τον πρώτο, οικοδομήθηκε αργότερα.

 

Αριθ.1092

Βασίλειον της Ελλάδος

 

Ο Έπαρχος Σπετσών

Προς τους Δημάρχους της Επαρχίας.

 

Κοινοποιούντες υμίν οπισθογράφως την υπ΄αριθ. 4173 εγκύκλιον διαταγήν του Υπουργείου των Εκκλησιαστικών σας παραγγέλλομεν να συμμορφωθήτε με τα δι΄αυτής επιστελλόμενα και εντός ενός μηνός από της παραλαβής της παρούσης μας υποβάλητε τον ζητούμενον πίνακα εμφαίνοντα τον αριθμόν των οικογενειών των σήμερον υφισταμένων ενοριών των ιερών ναών και των εν αυταίς λειτουργούντων και διακονούντων εφημερίων το όνομα εκάστου εφημερίου  την πατρίδα αυτού την εποχή της χειροτονίας του αν οι εφημέριοι και διάκονοι εισίν έγγαμοι ή άγαμοι την απόστασιν εκάστου χωρίου του δήμου σας τον αριθμόν  και το όνομα εκάστου εξωκλησίου προσημφουμένης (;) της πόλεως ή του χωρίου του δήμου σας και της αποστάσεως αυτών από τούτων και τέλος ποσάκις καθ΄ενιαυτόν είθισται να επιτελούνται εν εκάστω αυτών ιεροτελεστίαι.

…………

Εν Σπέτσαις 14 Ιουνίου 1874

Ο Έπαρχος

Πίναξ 1ος

Καταστατικός πίναξ των εν Σπέτσαις εφημερίων και ενοριών.

 

Α/Α Όνομα και
επώνυμον
εκάστου
εφημερίου
πατρίς Έγγαμος
ή
άγαμος
Ετών
ηλικία
Εποχή
Καθ’ην
εχειρετονήθη
Όνομα
της
Εφημερίας
Ναός
Από πότε
εφημερεύει
Αριθμός
οικογενειών
1. Δημήτριος
Μανούσος
Σπέτσαις έγγαμος 63 Μάρτιον του
1857
Ανάληψις Μάρτιον του
1857
Ιδιόκτητος 300
2.  Βλάσιος ιερομ. Μυλωνάς  Σπέτσαις άγαμος 46 2 Αυγούστου του 1858 Άγ. Νικόλαος   2 Αυγούστου του 1858  Δημοτ. Ναός 72
3.  Κύριλλος Κασαπάκης Κρήτη άγαμος 56 7βριον 1860 Άγιος Ελευθέριος Μάρτιον 1868 Ιδιόκτητος 160
4. Ηλίας Αλεξόπουλος Σπέτσαι έγγαμος 56 15 Αυγούστου 1845 Εισοδια Θεοτόκου Μάρτιον 1848 Ιδιόκτητος 100
5. Αγαθάγγελος Δ. Σκλιας Σπέτσαι άγαμος 50 11 Ιουνίου 1866 Άγιος Θεοδόσιος Μάριον 1873 Ιδιόκτητος 105
6. Γεώργιος Αλεποχωρίτης Σπέτσαι έγγαμος 36 23 Απριλίου 1862 Υπαπαντή Δεκέμβριον 1862 Ιδιόκτητος 110
7. Γερμανός Τηλεφάνης Χωρίον Κατσί-φουρα άγαμος 80 23 Απριλίου 1825 Άγ. Ανδρέας Δεκέμβριον 1833 Ιδιόκτητος 107
8. Ιωάννης Θεοχάρης Ύδρα έγγαμος 72 20 Δεκεμβρίου 1827 Άγ. Σπυρίδων Δεκέμβριον 1850 Ιδιόκτητος 60
9. Χρήστος Τραϊφόρος Κοσμά έγγαμος 45 19 Νοεμβρίου 1872 Ευαγγελισμός Δεκέμβριον 1872 Ιδιόκτητος 120
10. Λάζαρος Καλησκάλας Σπέτσαι έγγαμος 72 2 Μαΐου 1846 Μεταμόρφωσις Δεκέμβριον 1869 Ιδιόκτητος 35
11. Ιωάννης Καλόχρηστος Καστανίτσα έγγαμος 71 30 Μαΐου 1843 Άγιος Αντώνιος Δεκέμβριον 1871 Ιδιόκτητον 40
12. Χριστόφιλος Στούρος Ύδρα έγγαμος 44 10 Σεπτεμβρίου 1868 Άγ. Απόστολοι Δεκέμβριον 1869 Ιδιόκτητον 135
13. Σωτήριος Τραϊφόρος Κοσμά έγγαμος 51 27 Αυγούστου 1853 Γεν. Προδρόμου Δεκέμβριον 1873 Ιδιόκτητον 90
14. Πέτρος Τραϊφόρος Κοσμά έγγαμος 55 Μάρτιον του 1845 Ταξιάρχης Δεκέμβριον 1872 Ιδιόκτητον 60
15. Σαράντος Καράβελης Σπέτσαι έγγαμος 38 10 Ιουλίου 1866 Κοιμ. Θεοτόκου Δεκέμβριον 1866 Ιδιόκτητον 90
16. Άνευ εφημερίου         Αγία Τριάς   Ιδιόκτητον 20
17. Ιεδοδιακ. Ιωσήφ Γεωργιάδης Αίγιον άγαμος 26 Κατά το έτος 1870 Εν τω Δημοτ. Ναώ Αγ. Νικολάου 1870  

 

Πίναξ 2ος

Πίναξ  των εν Σπέτσαις παρεκκλησίων και εξωκκλησίων.

Παρεκκλήσια

  1. Ευαγγελισμός
  2. Αγίου Μάμαντος .
  3. Άγιος Γεώργιος.
  4. Άγιος Δημήτριος.
  5. Άγιος Παντελεήμων.
  6. Του Σταυρού.
  7. Του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου.

Εξωκκλήσια.

  1. Το Γεννέσιον της Θεοτόκου.
  2. ΗΑποτομή του Προδρόμου
  3. του Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου
  4. της Αγίας Μαρίνης
  5. των Αγίων Πάντων.
  6. Κωνσταντίνου και Ελένης
  7. Αγίου Ανδριανού
  8. Αγίου Βασιλείου.
  9. της Αγίας Άννης
  10. της Ελώνης η ζωοδόχος Πηγή.
  11. Των Αγίων Αναργύρων.
  12. Της Αγίας Παρασκευής.
  13. του Αγίου Γεωργίου
  14. της Αναλήψεως.
  15. της εν ολιγονέρη Ελώνης.
  16. του Προφήτου Ηλιού.
  17. Του Νεομάρτυρος Νικολάου εν Σπετσοπούλα
  18. του Αγίου Κωνσταντίνου εν Σπετσοπούλα
  19. το Γεννέσιον του Προδρόμου εν Σπετσοπούλα.

Εις τα ανωτέρω παρεκκλήσια, καθώς και εις τα εξωκκλήσια τελούνται ιεροτελεστίαι τακτικώς άπαξ  του ενιαυτού εις τας μνήμας των, ή εκτάκτως και αορίστως καθ’ όλον το έτος.

Συνετάχθη ο πίναξ ούτος τη Συμπράξει του κ. Επάρχου Σπετσών και Ερμιονίδος , του κ. Δημάρχου Σπετσών, και του επισκοπικού επιτρόπου.

Σπέτσαις τη 7 Αυγούστου 1874.

Η τελευταία στήλη του πρώτου πίνακα, που περιέχει τον αριθμό των οικογενειών της κάθε ενορίας, παρουσιάζει ενδιαφέρον. Βλέπουμε πως η ενορία της Αναλήψεως ήταν η μεγαλύτερη σε αριθμό ενοριτών, αφού είχε 300 οικογένειες κι ακολουθεί η ενορία του Αγίου Ελευθερίου με 160 οικογένειες, των Αγίων Αποστόλων με 135 οικογένειες, του Ευαγγελισμού με 120 οικογένειες, της Υπαπαντής με 110 οικογένειες, του Αγίου Ανδρέου με 107 οικογένειες και του Αγίου Θεοδοσίου με 105 οικογένειες. Η ενορία των Εισοδίων έχει 100 οικογένειες, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου έχει 90 οικογένειες, του Γεννεσίου του Προδρόμου έχει επίσης 90 οικογένειες, του Αγίου Νικολάου, που χαρακτηρίζεται “Δημοτικός Ναός” έχει 72 οικογένειες, του Αγίου Σπυρίδωνος έχει 60 οικογένειες, η ενορία “του Ταξιάρχη” έχει 60 οικογένειες και του Αγίου Αντωνίου έχει 40 οικογένειες. Τἐλος η ενορία της Μεταμόρφωσης έχει 35 οικογένειες  και της Αγίας Τριάδος έχει μόλις 20 οικογένειες και δεν έχει εφημέριο ιερέα.

 

Γ΄  Ομάδα τριών πινάκων του 1878.

Πρόκειται για τρία διαφορετικά έγγραφα που είναι ουσιαστικά πίνακες με τους ενοριακούς Ναούς και τα στοιχεία τους. Τα δύο πρώτα έγγραφα-πίνακες έχουν την ίδια ημερομηνία:10 Φεβρουαρίου 1878.

Πρώτα εστάλη έγγραφο από τον Έπαρχο προς τον Δήμο Σπετσών και ζητά τη συμπλήρωση και αποστολή σχετικού πίνακα. Στην πίσω σελίδα του εγγράφου υπάρχει η απάντηση του Δήμου Σπετσών, δηλ. ο πίνακας συμπληρωμένος. Φαίνεται πως είναι ο πρώτος από τους τρεις τελικά που συντάχθηκαν σαν απάντηση στο ίδιο έγγραφο. Στον πίνακα αυτό, στη στήλη που αναφέρεται η χρονολογία ανοικοδόμησης του κάθε Ναού, υπάρχει ο χαρακτηρισμός “άγνωστος” για όλους τους Ναούς, κάτι που δεν μπορεί να συνέβαινε στην πραγματικότητα. Δηλαδή να μη γνώριζαν πότε οικοδομήθηκαν όλοι οι Ναοί. Είναι προφανές πως πρόκειται για μια τακτική απάντησης στο έγγραφο, μια απόφαση ν’ απαντήσουν πρόχειρα. Εδώ αναφέρεται επίσης ότι είναι άγνωστος και ο κτήτορας του αγίου Νικολάου.

Ο δεύτερος πίνακας είναι γραμμένος σε χαρτί μεγέθους Α3, φέρει την υπογραφή του Δημάρχου Δημητρίου Εμμαν. Ορλώφ και διαφέρει από τον προηγούμενο, στα στοιχεία που αφορούν τις χρονολογίες ανοικοδόμησης των Ναών  και περιέχει το όνομα του κτήτορα του Ναού του Αγίου Νικολάου, τον Λάμπρο Λάμπρου.

Όσον αφορά τις χρονολογίες ανοικοδόμησης, αναγράφονται μεν, ενώ στο πρώτο έγγραφο δεν αναγράφονταν καν, πλην όμως φαίνεται πως δεν είναι αποτέλεσμα  πολύ εξονυχιστικής έρευνας, διότι  το έτος 1815 αναφέρεται ως έτος ανοικοδόμησης των Ναών: Αγ. Ανδρέου, Αγ. Σπυρίδωνος, Ευαγγελισμού, Μεταμορφώσεως, Αγ. Αντωνίου, Αγίων Αποστόλων και Γενν. Προδρόμου.

Σε περιθώριο πάνω και στη μέση της πρώτης σελίδας υπάρχει μια πρόσθεση:

1688

50

——

1738

Η χρονολογία αυτή, το 1738, είναι η χρονολογία που αναφέρεται ως έτος ανοικοδόμησης του Αγίου Νικολάου από το Λάμπρο Λάμπρου.

Φαίνεται πως υπήρχε κάποια πληροφορία, πως ο Λάμπρος Λάμπρου ήταν 50 ετών όταν ανοικοδόμησε το Ναό, το δε 1688 πρέπει να είναι το έτος γεννήσεώς του. Ή πως απλά, γνωρίζοντας το όνομα του κτήτορα, ( Λάμπρος Λάμπρου) και το έτος γεννήσεώς του, προσθέτουν 50 χρόνια , υπολογίζοντας πως στα χρόνια της ακμής του περίπου αυτή την ηλικία πρέπει να είχε, οπότε εξ αυτού συνάγουν τη χρονολογία ανοικοδόμησης του Ναού κατά προσέγγισιν.

Ναός Χρόνος

Οικοδο

μής

Δαπάνη εις ταύτην  κατά

Προσέγγισιν και τις ο δαπανήσας

Περιουσία

Κινητή

Και ακίνητη

Πρόσοδος

Εκ ταύτης

Κατάστασις

Του διακόσμου

αυτής

Ενορία είναι ή παρεκκλήσιον

Ή Μετόχιον Μονής

Άγ. Νικόλαος 1738 Λάμπρος

Λάμπρου

40.000 200

ελαίαι

300 Ουδεμία ενοριακή
Ανάληψις “” Γεώρ. Μανούσος 12.000 ουδεμία 30 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Ελευθέριος 1821 Ελ. Ελευθερίου 15.000 ουδεμία 25 Ουδεμία ενοριακή
Εισόδια 1808 Δ. Λαζάρου 6.000   20 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Θεοδόσιος “” Γεώρ. Ρούσης 10.000   20 Ουδεμία ενοριακή
Υπαπαντή “” Γ. Αλεπο

χωρίτης

8.000   25 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Ανδρέας 1815 Γερμ. Τηλεφάνης 12.000   15 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Σπυρίδων “” Νικόλ. Λάμπρου 15.000   25 Ουδεμία ενοριακή
Ευαγγελι

σμός

“” Εμμ. Ιερεύς 15.000   25 Ουδεμία ενοριακή
Μεταμόρφωσις “” Νικόλ. Ιερεύς 10.000   10 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Αντώνιος “” Θεόδωρος Ιερεύς 15.000   20 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Απόστολοι “” Σπυρίδων  Σπυρίδωνος 20.000   25 Ουδεμία ενοριακή
Γενν. Προδρόμου “” Μπουμπουλίνα 8.000   15 Ουδεμία ενοριακή
Ταξιάρχης 1750 Μιχ. Οικονόμου 12.000   10 Ουδεμία ενοριακή
Κοιμ. Θεοτόκου 1745 Μιχ. Σακελλαρίου 15.000   20 Ουδεμία ενοριακή
Αγ. Τριάς 1791 Εμμ. Οικονόμος 25.000   15 Ουδεμία ενοριακή

</div

Ο τρίτος πίνακας διαφέρει από τον δεύτερο ως προς τις χρονολογίες ανοικοδόμησης των Ναών και ως προς την περιουσία του αγίου Νικολάου.

Ναός Χρόνος

Οικοδο

μής

Δαπάνη εις ταύτην  κατά

Προσέγγισιν και τις ο δαπανήσας

Περιουσία

Κινητή

Και ακίνητη

Πρόσοδος

Εκ ταύτης

Κατάστασις

Του διακόσμου

αυτής

Ενορία είναι ή παρεκκλήσιον

Ή Μετόχιον Μονής

Άγ. Νικόλαος 1738 Λάμπρος

Λάμπρου

40.000 1.000

ελαίαι

1.000 Ουδεμία ενοριακή
Ανάληψις 1822 Γεώρ. Μανούσος 12.000 ουδεμία 30 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Ελευθέριος 1821 Ελ. Ελευθερίου 15.000 ουδεμία 25 Ουδεμία Ενοριακή
Εισόδια 1808 Δ. Λαζάρου 6.000   20 Ουδεμία Ενοριακή
Άγ. Θεοδόσιος 1823 Γεώρ. Ρούσης 10.000   20 Ουδεμία ενοριακή
Υπαπαντή 1823 Γ. Αλεπο

χωρίτης

8.000   25 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Ανδρέας 1815 Γερμ. Τηλεφάνης 12.000   15 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Σπυρίδων 1817 Νικόλ. Λάμπρου 15.000   25 Ουδεμία ενοριακή
Ευαγγελι

σμός

1815 Εμμ. Ιερεύς 15.000   25 Ουδεμία ενοριακή
Μεταμόρφωσις 1801 Νικόλ. Ιερεύς 10.000   10 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Αντώνιος 1823 Θεόδωρος Ιερεύς 15.000   20 Ουδεμία ενοριακή
Άγ. Απόστολοι 1838 Σπ. Σπυρίδωνος 20.000   25 Ουδεμία ενοριακή
Γενν. Προδρόμου 1822 Μπουμπουλίνα 8.000   15 Ουδεμία ενοριακή
Ταξιάρχης 1750 Μ. Οικονόμου 12.000   10 Ουδεμία ενοριακή
Κοιμ. Θεοτόκου 1745 Μ. Σακελλαρίου 15.000   20 Ουδεμία ενοριακή
Αγ. Τριάς 1791 Εμμ. Οικονόμου 25.000   15 Ουδεμία ενοριακή

Παρατηρήσεις:

Άγιος Νικόλαος

Ούτος περιήλθεν εις την κυριότητα του Δήμου από της συστάσεως των Δήμων, έχει δε πέριξ  αυτής διάφορα κελλία ακατοίκητα και κάτωθι αυτής τρία μαγαζεία άτινα ουδεμίαν πρόσοδον  αποφέρουσι ήτο δε ούτος πριν Μονή, αι δε ελαίαι αυτής εισίν τετάρτης τάξεως, και μόλις αποφέρουσι δραχ. 300μήτο δε πριν Μονή.

Όλοι οι άλλοι ναοί:

Άπαντες οι Ναοί ούτοι ουδεμίαν πρόσοδον αποφέρουσι, συντηρούνται δε διά των προσφορών των ενοριτών.

Σπέτσαις την 15 Φεβρουαρίου 1878

Ο Δήμαρχος Σπετσών

Αντιλαμβάνεται  κανείς πως οι πληροφορίες που περιέχει ο πίνακας αυτός είναι σε σχέση με αυτές του προηγούμενου, αποτέλεσμα πιο σοβαρής έρευνας και ως εκ τούτου πλέον αξιόπιστες.

Οι ενορίες  στον πίνακα του 1878 είναι δεκαέξ στον αριθμό, όσες ακριβώς είναι και στον πίνακα του 1874. Δηλαδή από το 1874 μέχρι το 1878 δεν επήλθε καμία μεταβολή  στους Ναούς, ώστε κάποιος Ναός από ενοριακός να γίνει παρεκκλήσιο κι αντίστροφα.

 

Της  πρεσβυτέρας κ. Καλομοίρας Αργυρίου-Κουμπή

Θεολόγου καθηγήτριας και

προϊσταμένης του Ιστορικού Αρχείου Σπετσών

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: